Rezang La: Bir İstilayı Durduran Himalaya Sırtı

Ladakh’ın Trans-Himalaya bölgesinde deniz seviyesinden 5.000 metreyi aşkın yükseklikte uzanan ıssız Rezang La sırtı, Orta Asya’nın en ihtilaflı sınır hatlarından birine hakimdir. Batısında, açık arazide konuşlu kritik bir Hindistan askeri pistinin yer aldığı yüksek irtifalı geniş Chushul Vadisi havzası uzanır. Hemen doğusunda ise arazi, Tibet’teki Spanggur Gölü’nün tuz kabuklu kıyılarına doğru dik bir eğimle alçalır. Altmış yılı aşkın süredir bu keskin su havzası çizgisi, nükleer silaha sahip iki Asya gücü arasında hem fiili kontrolün dış sınırını hem de olağanüstü bir askeri direnişin mevkiini belirleyen temel temas noktası olmuştur.

Bu dağ sırtı, yüksek irtifada üç ayrı geçit barındırır. Coğrafyacılar kuzeybatıdan güneydoğuya doğru; 33°26′38″K, 78°49′48″D koordinatlarındaki eski Rezang La’yı, 33°24′52″K, 78°52′29″D noktasındaki merkezi Rechin La geçidini ve yaklaşık üç kilometre güneydoğuda Çin haritacılığında Rezang La II olarak adlandırılan üçüncü bir gediği ayırt eder. Oksijen seviyesinin deniz seviyesindekinin yarısına indiği ve kış sıcaklıklarının sıfırın altında otuz dereceyi aştığı bu çorak doruklarda Fiili Kontrol Hattı günümüzde de tartışmalıdır. Çin, sınırın su havzasının en yüksek sırtlarını izlediğini savunurken, Hindistan Spanggur havzasının doğusuna uzanan tarihi hak iddialarını sürdürmektedir.

Figure 1: Doğu Ladakh’ta 5.000 metrenin üzerinde yükselen Rezang La’nın rüzgarlı ve çorak sırtı. Fotoğraf: Narender9 (CC BY-SA 3.0).

1962 sonlarında bu ücra topoğrafik hat, Çin-Hindistan Savaşı’nın odak noktası haline geldi. Temel stratejik hedef, ağır nakliye uçaklarını barındırabilen ve tüm güneydoğu Ladakh’ı emniyete alan Chushul uçak pistiydi. Spanggur Boğazı üzerinden güney yaklaşımını kapatmak amacıyla Hindistan Ordusu, Binbaşı Shaitan Singh komutasındaki Kumaon Alayı 13. Taburu Charlie Bölüğü’nü bölgeye sevk etti. Ağırlıklı olarak Haryana’nın Ahir topluluğundan toplanan 120 askerden oluşan birlik, eski Rezang La’nın donmuş sırtı boyunca savunma mevzileri kazdı.

Mevzi ağır bir taktik tecrit altındaydı. Araya giren yüksek bir sırt, bölüğün Chushul Vadisi’ndeki dost topçu bataryalarıyla görüş bağını kesiyor ve savunucuları dolaylı ateş desteğinden mahrum bırakıyordu. Donmuş zemin kazmalara direndiğinden, piyadeler serbest granit bloklarla mevzi siperleri örmek zorunda kaldı. Çin Halk Kurtuluş Ordusu 18 Kasım 1962 şafak vaktinden önce, kör edici kar fırtınalarının örtüsü altında derin kanyonlardan eş zamanlı bir taarruz başlattığında, 120 savunucu yalnızca kendi hafif silahlarına ve havanlarına güvenmek zorundaydı.

Figure 2: Spanggur Gölü havzasının ve Chushul Vadisi’ni çevreleyen su havzası sırtının tarihi topoğrafik haritası. Haritacılık: US Army Map Service (Kamu malı).

Tarihi kayıtlar ve çatışma sonrası tahliye raporları, muharebenin göğüs göğüse mesafede cereyan ettiğini ortaya koymaktadır. Dalga dalga gelen piyade saldırılarına ve yoğun topçu bombardımanına rağmen Kumaon askerleri siperlerini saatlerce savundu. Şiddetli ateş altında takımlar arasında mekik dokuyan Binbaşı Shaitan Singh, ölümcül yara alana dek savunma atışlarını bizzat koordine etti. Kuşluk vaktine gelindiğinde 114 Hint askeri mevzilerinde hayatını kaybetmişti. Ne var ki direnişleri, taarruz kollarında çok ağır zayiat verdirerek Çin birliklerinin Chushul yönündeki ilerleyişini tamamen durdurdu.

Rezang La’daki taktik savunma, 1962 çatışmasının batı cephesindeki belirleyici nihai muharebesi oldu. Pekin’in ilan ettiği sınır çizgisine denk düşen dağ sırtı ele geçirildikten hemen sonra Çin hükümeti tüm cephede tek taraflı ateşkes ilan etti. Kış karlarının erimesinin ardından üç ay sonra savaş alanına ulaşan Hindistan devriyeleri, donmuş askerlerin taş sığınaklarında tüfeklerine sımsıkı sarılı vaziyette kaldıklarını gördü; bu durum son mermiye kadar sürdürülen bir direnişi belgeliyordu.

Figure 3: Chushul yakınlarında, Kasım 1962’de sırtı savunan 13 Kumaon birliğinin 120 askerini onurlandıran Rezang La Savaş Anıtı. Fotoğraf: Hinduculture (CC BY-SA 4.0).

Bu dağ sırtının stratejik değeri 1962 ile sınırlı kalmadı. 2020 ve 2021 yıllarındaki sınır geriliminde Rezang La ve Rechin La geçitleri bir kez daha askeri manevraların merkezine oturdu. Hindistan özel kuvvetleri ani bir gece harekâtıyla zirvelere tırmanarak, Spanggur Gölü çevresindeki Çin zırhlı unsurlarını etkisiz kılmak için hâkim sırtları denetim altına aldı. İlk çatışmalardan on yıllar sonra bu sapa geçit, coğrafyanın ulusal kaderler ve askeri doktrinler üzerindeki belirleyici gücünün somut bir kanıtı olmayı sürdürmektedir.