Nirmal Purja: Yüksek İrtifada Hızın Sınırlarını Yeniden Çizen Gurka

On yıllar boyunca yüksek irtifa dağcılığı, 8.000 metrenin üzerindeki on dört zirvenin tamamlanmasını bir ömürlük bir hedef olarak kabul etti. Jerzy Kukuczka bu on dört dev zirveyi tamamlamak için yaklaşık sekiz yıl harcadı. Reinhold Messner ise on altı yıla ihtiyaç duydu. Atmosfer basıncının deniz seviyesinin üçte birine düştüğü ölüm bölgesinin getirdiği ağır fiziksel tahribat, uzun dinlenme aralıkları ve temkinli mevsimsel planlamalar gerektiriyordu. Bu köklü yaklaşım, eski bir Gurka ve İngiliz özel kuvvetler gazisi olan Nirmal Purja’nın her bir sekiz binliği altı ay altı günde tırmandığı 2019 yılında tamamen değişti.

Purja’nın Project Possible adını verdiği girişim, aklimatizasyon, lojistik hız ve aşırı irtifada vücudun toparlanma sınırlarına ilişkin yerleşik kabulleri yerle bir etti. Askeri operasyonel planlamayı ticari helikopter lojistiği ve elit Nepalli sabit hat ekipleriyle birleştiren Purja, küresel dağcılık camiasını aşırı dağ ortamlarında nelerin başarılabileceğini yeniden düşünmeye zorladı.

Askeri disiplin ölüm bölgesiyle buluşuyor

Purja, 25 Temmuz 1983’te Nepal’in Myagdi bölgesindeki küçük Dana köyünde doğdu. 2003 yılında, henüz on dokuz yaşındayken İngiliz Ordusu’nun piyade alayı olan Gurka Tugayı’na katıldı. Altı yıl sonra, Kraliyet Donanması’nın deniz terörle mücadele birimi olan Special Boat Service için düzenlenen zorlu seçim sürecini başarıyla tamamladı. SBS bünyesinde görev yapan ilk Gurka olarak tarihe geçti ve on yıl boyunca gizli keşif ve muharebe operasyonlarında yer aldı.

Askeri görevler ona risk yönetiminde katı bir disiplin, uyku yoksunluğunda yüksek dayanıklılık ve hızlı icra temposu kazandırdı. Yüksek irtifa tırmanışları askeri izinler sırasında bir hobi olarak başladı, ancak kısa sürede tutkulu bir amaca dönüştü. 2014 yılında Purja, Dhaulagiri zirvesine ilk tırmanışını gerçekleştirdi. İki yıl sonra Everest zirvesine ulaştı. 2018 yılında, henüz aktif görevdeyken Everest’te Gurkaların yüzüncü yılını kutlamak amacıyla bir sefere liderlik etti ve hipoksiye karşı olağanüstü bir fizyolojik direnç sergiledi. Dağcılık tarihine geçecek bir girişimi hayata geçirmek için 2019 başında İngiliz ordusundaki görevinden ve askeri emeklilik haklarından feragat ederek istifa etti.

Figure 1: Nirmal Purja yüksek irtifa rotasyonu öncesinde tırmanış ekipmanlarını kontrol ederken.

Project Possible ve on dört sekiz binlik zirve

On dört sekiz binlik zirvenin tamamlanmasındaki önceki hız rekoru, 2013 yılında Güney Koreli dağcı Kim Chang-ho tarafından yedi yıl, on ay ve altı gün olarak kaydedilmişti. Purja, bu dev döngüyü yedi ay içinde üç coğrafi aşamada tamamlamayı hedefledi: Nepal, Pakistan ve Tibet. Geleneksel dağcılık çevreleri, hava pencerelerinin darlığı ve fiziksel tükenmişliğin böylesine peş peşe tırmanışları imkansız kılacağını öne sürerek bu takvimi pervasızca buldu.

Birinci aşama, 23 Nisan 2019’da Himalayalar’ın en tehlikeli zirvelerinden biri sayılan Annapurna I ile başladı. Purja zirveye ulaştı, inişe geçti ve hemen ardından dağda mahsur kalan Malezyalı tırmanıcı Wui Kin Chin için bir kurtarma operasyonu yönetti. Haftalar içinde Dhaulagiri, Kanchenjunga, Mount Everest, Lhotse ve Makalu zirvelerine ulaştı. 22 ile 24 Mayıs arasında Purja, Everest, Lhotse ve Makalu zirvelerine kırk sekiz saat içinde ayak basarak bir dünya hız rekoruna imza attı. O tırmanış sırasında çektiği ve Everest’in Hillary Step noktasında kuyruk oluşturan yüzlerce dağcıyı gösteren fotoğrafı dünya basınında manşetlere taşındı ve Everest’teki ticari yoğunluğa dair küresel bir tartışma başlattı.

İkinci aşama ekibini yaz musonları sırasında Pakistan’a taşıdı. Temmuz 2019’da Purja; Nanga Parbat, Gasherbrum I, Gasherbrum II, K2 ve Broad Peak zirvelerini yalnızca yirmi üç gün içinde tamamladı. Üçüncü aşama, yabancı tırmanıcılara kapalı olan Shishapangma’ya erişim için Çin hükümetinden diplomatik izin gerektiriyordu. Nepal hükümetinin diplomatik girişimleri sonucunda Çin makamları özel bir tırmanış izni verdi. 29 Ekim 2019’da Purja, Shishapangma zirvesine çıkarak on dört zirvelik maratonu yüz seksen dokuz günde tamamladı.

Figure 2: Kuzey Pakistan’da kış tırmanışlarına onlarca yıl boyunca direnen K2’nin dik kaya piramidi.

K2’de kış sınırlarını aşmak

On dört zirvenin tamamlanması Purja’ya küresel bir tanınırlık sağladı, ancak o rotasını Himalaya dağcılığının son büyük çözülmemiş hedefine çevirdi: kışın K2. Pakistan ile Çin sınırında 8.611 metrede yükselen K2, kış mevsiminde kasırga gücünde rüzgarlar ve eksi altmış derecenin altına inen sıcaklıklar yaşar. 1987’deki ilk kış denemesinden bu yana otuzdan fazla sefer başarısızlıkla sonuçlanmış, hiçbir ekip 7.650 metrenin üzerine çıkamamıştı.

Ocak 2021’de Purja, K2 ana kampında Mingma Gyalje Sherpa’nın liderliğindeki seferle güçlerini birleştirdi. Ayrışmanın felaket getireceğinin bilincinde olan on Nepalli dağcı tam bir iş birliği yapma kararı aldı ve Kara Piramit ile zorlu Darboğaz kulvarı boyunca sabit hatları birlikte kurdu. 16 Ocak 2021’de, nadir görülen bir yüksek basınç hava penceresinde ekip zirvenin on metre altında toplandı. Nepal milli marşını birlikte söyleyen on dağcı, yerel saatle 16:58’de K2’nin en yüksek noktasına adım attı. Purja tırmanışı ek oksijen tüpü kullanmadan gerçekleştirdi ve insan ciğerlerinin yapay oksijen desteği olmadan K2’nin kış hipoksisine dayanabileceğini kanıtladı. Bu başarı, Nepalli dağcıları uluslararası arenada hak ettikleri liderlik konumuna taşıyarak yabancı müşterilere sadece lojistik destek sağlayan tarihsel rollerini aştı.

Figure 3: Kuzey Pakistan’da K2 ve Broad Peak’e uzanan Godwin-Austen buzul koridoru.

Broad Peak çığı ve dağcılık mirası

Purja, K2 başarısından sonra da rekorlar kırmaya devam etti. On dört sekiz binlik zirvenin tamamını yapay oksijen kullanmadan iki yıl yüz elli günde tamamlayarak günümüzde de kırılamayan bir dünya rekoru elde etti. Oksijen destekli hız rekoru ise 2023 yılına kadar korundu; o yıl Kristin Harila ve Tenjen Sherpa, Purja’nın öncülük ettiği rota lojistiği ve operasyonel tempoyu geliştirerek turu doksan iki günde bitirdi.

30 Temmuz 2026’da Karakurum sıradağlarındaki Broad Peak’te büyük bir trajedi yaşandı. Purja, 3. Kamp üzerindeki yamaçlarda uluslararası bir ekibe rehberlik ederken tırmanış rotası üzerine devasa bir kar tabakası çığı düştü. Sefer koridorunu süpüren çığ, Purja ve beraberindeki dokuz dağcının hayatına mal oldu. Bu kaza, değişen buzul dengeleri ve kestirilemeyen kar yükünün dünyanın en deneyimli sefer liderlerini bile hayati tehlikelerle karşı karşıya bıraktığı Karakurum’un kalıcı risklerini acı biçimde hatırlattı.

Nirmal Purja modern dağcılıkta derin izler bıraktı. Ağır ilerleyen seferlerin zorunlu olduğu inancını yıktı, Nepalli dağcıları küresel keşif liderleri haline getirdi ve askeri planlama mantığının insan fizyolojisinin sınırlarında yürütülen keşifleri nasıl değiştirebileceğini kanıtladı.