Nirmal Purja: De Gurkha-militair die alpine snelheid herdefinieerde

Decennialang beschouwde het hooggebergteklimmen de beklimming van de veertien toppen boven de 8.000 meter als een levenswerk. Jerzy Kukuczka had bijna acht jaar nodig om alle veertien reuzen te bedwingen. Reinhold Messner deed er zestien jaar over. De zware fysieke tol van de dodenzone, waar de atmosferische druk daalt tot een derde van het zeeniveau, vereiste langdurige herstelperiodes en voorzichtige seizoensplanningen. Die gevestigde norm verdween in 2019 toen Nirmal Purja, een voormalig Gurkha en veteraan van de Britse speciale eenheden, elke achtduizender beklom in zes maanden en zes dagen.

Het project van Purja, getiteld Project Possible, haalde traditionele aannames over acclimatisatie, logistieke snelheid en de fysieke grenzen van hooggebergteherstel onderuit. Door militaire planning te combineren met commerciële helikopterlogistiek en Nepalese elite-touwploegen dwong hij de internationale bergsportwereld om opnieuw te bepalen wat mogelijk was in extreme bergomgevingen.

Militaire discipline ontmoet de dodenzone

Purja werd geboren op 25 juli 1983 in Dana, een klein dorp in het Nepalese district Myagdi. In 2003 trad hij op negentienjarige leeftijd toe tot de Brigade of Gurkhas, een infanterieregiment van het Britse leger. Zes jaar later slaagde hij voor de zware selectie van de Special Boat Service, de maritieme contraterreur-eenheid van de Royal Navy. Hij werd de eerste Gurkha in de geschiedenis van de SBS en diende tien jaar lang tijdens geheime verkenningsmissies en gevechtsoperaties.

Zijn militaire loopbaan kweekte een compromisloze benadering van risicobeheer, een groot uithoudingsvermogen bij slaapgebrek en een hoog operationeel tempo. Het hooggebergteklimmen begon als vrijetijdsbesteding tijdens militair verlof, maar groeide snel uit tot een bepalende roeping. In 2014 voltooide Purja zijn eerste grote beklimming op de Dhaulagiri. Twee jaar later stond hij op de top van Mount Everest. In 2018 leidde hij nog tijdens actieve dienst een jubileumexpeditie voor het eeuwfeest van de Gurkha’s op Everest, waarbij hij een buitengewone fysiologische weerstand tegen zuurstofgebrek toonde. Begin 2019 nam hij ontslag bij de Britse krijgsmacht en gaf hij zijn militaire pensioen op om bergsportgeschiedenis te schrijven.

Figure 1: Nirmal Purja bij het doornemen van technische klimuitrusting voorafgaand aan een hoogtestage.

Project Possible en de veertien toppen

Het snelheidsrecord voor de veertien achtduizenders stond op zeven jaar, tien maanden en zes dagen, in 2013 gevestigd door de Zuid-Koreaanse klimmer Kim Chang-ho. Purja stelde voor om de hele cyclus binnen zeven maanden af te ronden in drie geografische fasen: Nepal, Pakistan en Tibet. Gerenommeerde klimmers in klassieke alpiene kringen beschouwden het schema als roekeloos en stelden dat weersvensters en uitputting zulke opeenvolgende beklimmingen onmogelijk maakten.

De eerste fase startte op 23 april 2019 op de Annapurna I, algemeen beschouwd als een van de gevaarlijkste pieken in de Himalaya. Purja bereikte de top, daalde af en coördineerde direct daarna de redding van de gestrande Maleisische klimmer Wui Kin Chin. Binnen enkele weken volgden Dhaulagiri, Kangchenjunga, Mount Everest, Lhotse en Makalu. Tussen 22 en 24 mei stond Purja binnen achtenveertig uur op de toppen van Everest, Lhotse en Makalu, wat een wereldsnelheidsrecord opleverde. Zijn foto van honderden klimmers in de file op de Hillary Step van Everest ging de hele wereld over en veroorzaakte een mondiaal debat over de commercialisering van de berg.

De tweede fase bracht zijn team tijdens de zomermaanden naar Pakistan. In juli 2019 beklom Purja de Nanga Parbat, Gasherbrum I, Gasherbrum II, K2 en Broad Peak binnen slechts drieëntwintig dagen. Voor fase drie was diplomatieke toestemming van de Chinese overheid nodig om de Shishapangma te betreden, die gesloten was voor buitenlanders. De Nepalese regering bemiddelde met succes, waarna de Chinese autoriteiten een speciale vergunning toekenden. Op 29 oktober 2019 bereikte Purja de top van Shishapangma, waarmee hij de veertien toppen voltooide in honderdnegenentachtig dagen.

Figure 2: De rots- en ijspiramide van K2 in noordelijk Pakistan, waarvan de wintertop decennialang onbereikbaar bleef.

Grenzen verleggen in de winter op K2

Het voltooien van alle veertien pieken leverde Purja wereldwijde bekendheid op, maar hij richtte zijn blik direct op het laatste grote mysterie van de Himalaya: K2 in de winter. Met zijn 8.611 meter op de grens van Pakistan en China kent K2 in het winterseizoen orkaanwinden en temperaturen onder de min zestig graden Celsius. Sinds de eerste winterpoging in 1987 waren meer dan dertig expedities gestrand zonder dat een team ooit hoger dan 7.650 meter was gekomen.

In januari 2021 sloeg Purja in het basiskamp de handen ineen met het team van Mingma Gyalje Sherpa. Omdat afzonderlijke teams het risico op rampen vergrootten, besloten de tien Nepalese klimmers nauw samen te werken en gezamenlijk de touwen te fixeren door de Zwarte Piramide en het beruchte Bottleneck-couloir. Op 16 januari 2021 verzamelde de groep zich tijdens een uitzonderlijk hogedrukvenster tien meter onder de top. Terwijl ze het Nepalese volkslied zongen, stapten alle tien klimmers om 16:58 uur lokale tijd gezamenlijk op het hoogste punt van K2. Purja klom zonder extra flessenzuurstof en bewees daarmee dat het menselijk lichaam de extreme winterhypoxie van K2 zonder kunstmatige beademing kan doorstaan. Deze topprestatie plaatste Nepalese klimmers in het absolute centrum van de internationale bergsport en doorbrak hun historische rol als louter logistieke ondersteuners voor buitenlandse klanten.

Figure 3: De Godwin-Austen-gletsjercorridor die leidt naar K2 en Broad Peak in het noorden van Pakistan.

Lawineramp op Broad Peak en alpine erfenis

Purja bleef ook na K2 nieuwe alpiene grenzen verleggen. Hij voltooide alle veertien achtduizenders zonder extra zuurstof in twee jaar en honderdvijftig dagen, een record dat nog altijd standhoudt. Zijn eerdere record met zuurstof bleef van kracht tot 2023, toen Kristin Harila en Tenjen Sherpa de cyclus in tweeënnegentig dagen aflegden op basis van de logistieke concepten die Purja had ontwikkeld.

Op 30 juli 2026 sloeg het noodlot toe op Broad Peak in de Karakoram. Terwijl hij een internationale expeditie leidde boven Kamp 3, brak er een enorme sneeuwlawine los over de klimroute. De lawine schoof door het doorgangspad en kostte het leven aan Purja en negen andere bergbeklimmers. Het ongeluk onderstreepte opnieuw de permanente gevaren van de Karakoram, waar veranderende gletsjers en onvoorspelbare sneeuwophopingen zelfs de meest ervaren expeditieleiders ter wereld voor levensbedreigende situaties stellen.

Purja liet een onuitwisbare indruk achter op de moderne bergsport. Hij ontkrachtte de opvatting dat grote expedities traag moeten verlopen, vestigde Nepalese klimmers definitief als leiders van wereldwijde expedities en toonde aan hoe militaire logistiek menselijke verkenning op de uiterste grenzen van het uithoudingsvermogen kan hertekenen.