Gökyüzünün Bakışları İçin Çöle Kazınan 52 Metrelik Devler

1932 yılında George Palmer adlı bir pilot, Kaliforniya’nın Blythe kasabasının kuzeyindeki çakıllı terasların üzerinde çift kanatlı uçağıyla süzülürken pencereden dışarı baktı. Kanatlarının altında uzanan çorak çöl zemini akılalmaz bir görüntü sergiliyordu: Çöl zeminine kazınmış, kolları ve bacakları ufka doğru uzanan devasa iki insan silüeti. Sivri taşlar ve kreozot çalıları arasında yürüyen bir kişi, bu çizgilerin tam içinde durduğunda rastgele patikalardan veya kazılmış topraktan başka bir şey fark edemezdi. Yere saçılmış gibi duran bu açıklıklar, ancak yüzlerce metre irtifadan bakıldığında insan eliyle yapılmış muazzam ve kasıtlı sanat eserlerine dönüşüyordu.

Yere işlenmiş bu anıtsal çizimler, Kuzey Amerika’nın en ünlü çöl jeoglifleri olan Blythe İntaglyoları olarak bilinir. Colorado Nehri boyunca Big Maria Dağları’nın doğusundaki düz alüvyon teraslarına kazınan bu grup; üç insan tasviri, iki dört ayaklı hayvan ve geometrik bir sarmaldan oluşur. En büyük insan figürü tepeden tırnağa tam 52 metre uzunluğundadır. Yüzyıllar boyunca Colorado Nehri havzasından geçen yerli olmayan gezginlerin gözünden kaçan bu figürler, sırf devasa boyutları nedeniyle fark edilmeden gizli kalmıştır.

Şekil 1: Çöl terasında 52 metre boyunca uzanan ana insan biçimli figür; hatları yalnızca gökyüzünden bakıldığında ayırt edilebilir.

İntaglyoların arkasındaki mühendislik yöntemi son derece sade ve bir o kadar da kalıcıdır. Binlerce yıl boyunca güneş, rüzgar ve mineraller; yüzeydeki çakılların üzerinde demir ve manganez oksitlerden oluşan koyu kahverengi bir çöl cilası tabakası meydana getirir. Eski ustalar, bu kararmış kabuğu elleriyle kazıyarak altındaki açık renkli alkali toprağı açığa çıkarıp jeoglifleri oluşturdular. Çıkardıkları koyu renkli taşları hatları belirginleştirmek için dış kenarlara yığdılar ve açığa çıkan toprağı sıkıştırdılar. Toprağın sıkıştırılması bitki büyümesini engelledi ve kavurucu sıcaklara ile ani sellere rağmen şekillerin yüzyıllarca korunmasını sağladı.

Colorado Çölü’ne dağılmış 200’den fazla intaglyo bulunsa da Blythe grubu eşsiz bir konuma sahiptir. Güneydoğu Kaliforniya’daki çöl piktogramları çoğunlukla soyut geometrik sembolleri, yılanları ve dağ aslanlarını betimlerken, insan biçimli figürler neredeyse yalnızca Colorado Nehri koridoru boyunca görülür. Bu mekansal düzenleme, münferit çizimlerden ziyade bütüncül bir törensel merkeze işaret etmektedir.

Şekil 2: İnsan figürünün yanına kazınmış 16 metreden uzun dört ayaklı hayvan, bölgesel sözlü geleneklerdeki hayvan ruhlarını simgeler.

Bu figürlerin ne zaman ve neden yapıldığını belirlemek onlarca yıldır arkeologları uğraştırmaktadır. Aşağı Colorado Nehri boyunca yaşayan Mohave, Chemehuevi ve Quechan gibi yerli halklar, bu figürleri ayinlerine ve sözlü geleneklerine dahil etmiştir. Mohave kozmolojisinde devasa insan figürleri, Colorado Nehri’ni var eden ve tüm canlılara hayat veren yaratıcı ruh Mastamho ile ilişkilendirilir. Hayvan figürleri ise çoğunlukla yaratılış efsanesindeki dağ aslanı kardeşlerden biri olan Hatakulya’yı temsil eder. Bununla birlikte günümüz kabileleri figürlerin doğrudan kendi ellerinden çıktığını öne sürmez; onları zamanın başlangıcında atalar dünyası tarafından bırakılmış izler olarak kabul eder.

Çakıl intaglyolarının yaşını belirlemek, kayalarda organik karbon bulunmadığı için oldukça zordur. 1990’larda arkeolog Jay von Werlhof, kaya cilasının altında ve toprakta hapsolmuş organik maddeler üzerinde hızlandırıcı kütle spektrometrisi (AMS) radyokarbon analizleri gerçekleştirdi. Alınan on üç numune MÖ 900 ile MS 1200 arasına tarihlendi; bu da alanın iki bin yıl boyunca korunduğunu ve muhtemelen defalarca elden geçirildiğini gösterdi. Bazı araştırmacılar kimi dört ayaklı çizimlerin atları temsil ettiğini, dolayısıyla İspanyolların 16. yüzyılda atları kıtaya getirmesinden sonraya ait olduğunu savunurken, diğerleri hayvanları dağ koyunu veya puma olarak tanımlamaktadır.

Şekil 3: Narin çöl zemininde arazi araçlarının tahribatını önlemek amacıyla tel örgülerle koruma altına alınan ikinci insan tasviri.

Günümüzde Blythe İntaglyoları, Bureau of Land Management tarafından federal koruma altındadır ve arazi araçları ile yaya trafiğinden korunmak amacıyla çitlerle çevrilmiştir. Oluşması binlerce yıl süren çöl cilası, tek bir lastik iziyle saniyeler içinde yok olabilir. Zamanın ve doğanın yıpratıcı etkilerine karşı korunan bu devasa figürler, gökyüzüyle doğrudan iletişim kurmak amacıyla yeryüzüne kazınmış kadim çöl halklarının üstün mekansal zekasının somut kanıtları olarak varlığını sürdürmektedir.