De woestijnreuzen van 52 meter gemaakt voor het oog van de hemel

In 1932 wierp een piloot genaamd George Palmer een blik uit het raam van zijn tweedekker terwijl hij over de grindterrassen ten noorden van Blythe in Californië vloog. Onder zijn vleugels onthulde de dorre woestijnbodem een ogenschijnlijk onmogelijk tafereel: twee kolossale menselijke silhouetten uitgestrekt over de woestijnvloer, met hun ledematen reikend naar de horizon. Vanaf de grond, lopend tussen de scherpe keien en creosootstruiken, kon iemand midden in deze lijnen staan en niets anders waarnemen dan willekeurige paden of weggeschraapte aarde. Pas vanaf honderden meters hoogte voegden de verspreide open plekken zich samen tot reusachtige, doelbewuste kunstwerken.

Deze monumentale bodemtekeningen staan bekend als de Blythe Intaglio’s, de beroemdste woestijngeogliefen van Noord-Amerika. Geëtst op de vlakke alluviale terrassen ten oosten van de Big Maria Mountains langs de Colorado River, omvat de groep drie menselijke gedaanten, twee vierpotige dieren en een geometrische spiraal. De grootste menselijke figuur heeft een opmerkelijke lengte van 52 meter van top tot teen. Eeuwenlang bleven deze formaties onopgemerkt door niet-inheemse reizigers die door het stroomgebied van de Colorado River trokken, volkomen aan het zicht onttrokken door hun ontzagwekkende schaal.

Figuur 1: De voornaamste antropomorfe figuur strekt zich uit over 52 meter op het woestijnterras; de vorm is uitsluitend vanuit de lucht herkenbaar.

De techniek achter de intaglio’s is even elementair als doeltreffend. In de loop van duizenden jaren vormen zon, wind en mineralen het zogeheten woestijnvernis, een donkerbruine patina van ijzer- en mangaanoxiden die de oppervlaktestenen bedekt. De oorspronkelijke makers schraapten deze donkere toplaag met de hand weg, waardoor de lichtere, alkalische bodem eronder tevoorschijn kwam. De weggehaalde donkere stenen stapelden ze langs de buitenranden op om de contouren te accentueren, waarna ze de vrijgemaakte aarde aanstampten. Het verdichten van de bodem belemmerde plantengroei, waardoor de scherpe lijnen door eeuwen van zinderende hitte en zeldzame overstromingen intact bleven.

Meer dan 200 intaglio’s liggen verspreid over de Colorado-woestijn, maar de groep bij Blythe blijft uitzonderlijk. Terwijl woestijnpictogrammen in het zuidoosten van Californië voornamelijk abstracte geometrische patronen, slangen en poema’s uitbeelden, komen menselijke figuren vrijwel uitsluitend langs de corridor van de Colorado River voor. Deze ruimtelijke ordening wijst op een samenhangend ceremonieel complex in plaats van op opzichzelfstaande tekeningen.

Figuur 2: Een vierpotige figuur van ruim 16 meter naast een menselijke gedaante, als weergave van dierlijke geesten uit regionale mondelinge overleveringen.

Het ontrafelen van wanneer en waarom deze figuren werden gemaakt, stelt archeologen al tientallen jaren voor raadsels. De inheemse volkeren langs de benedenloop van de Colorado River, waaronder de Mohave, Chemehuevi en Quechan, hebben de figuren opgenomen in hun rituelen en mondelinge geschiedenis. In de kosmologie van de Mohave zijn de reusachtige menselijke gedaanten verbonden met Mastamho, de scheppende geest die de Colorado River vormgaf en het leven deed ontstaan. De dierlijke figuren verbeelden vaak Hatakulya, een van de twee poemabroeders uit de scheppingsverhalen. De huidige inheemse gemeenschappen claimen echter geen direct auteurschap, maar beschouwen de geogliefen als voorouderlijke tekens die al bij het begin van de tijd zijn neergezet.

Het dateren van grindintaglio’s is bijzonder gecompliceerd omdat steen geen organische koolstof bevat. In de jaren negentig voerde archeoloog Jay von Werlhof versneller-massaspectrometrie (AMS) radiokoolstofdateringen uit op organische deeltjes die gevangen zaten onder het rotsvernis en in de bodem. De dertien monsters leverden data op tussen 900 v.Chr. en 1200 n.Chr., wat aantoont dat de vindplaats gedurende twee millennia werd onderhouden en vermoedelijk herhaaldelijk werd aangepast. Enkele onderzoekers stellen dat bepaalde vierpotige dieren paarden voorstellen, wat zou betekenen dat ze pas na de Spaanse herintroductie in de zestiende eeuw zijn gemaakt, terwijl anderen ze identificeren als dikhoornschapen of poema’s.

Figuur 3: Detailopname van de tweede menselijke beeltenis, beschermd door hekwerk om schade door terreinvoertuigen op de kwetsbare bodem te voorkomen.

Tegenwoordig genieten de Blythe Intaglio’s federale bescherming van het Bureau of Land Management en zijn ze omheind om schade door terreinwagens en voetverkeer te weren. Het woestijnvernis, dat duizenden jaren nodig had om te ontstaan, kan door een enkel bandenspoor in enkele seconden worden weggevaagd. Beschermd tegen verval vormen deze reusachtige figuren een tastbaar bewijs van het verfijnde ruimtelijke inzicht van de vroege woestijnbewoners, ingekerfd in de aardkorst om direct tot de hemel te spreken.